Κυριακή, 5 Φεβρουαρίου 2017

Το "ναυάγιο των σκελετών" στο Ηράκλειο και τα αντικείμενα του που "χαίρονται" άλλοι



Ήταν το 1976 όταν ο Ζακ Υβ Κουστώ έκανε ευρέως γνωστό πως στη θαλάσσια περιοχή ανοικτά του κόλπου του Δερματά, στο Ηράκλειο, υπήρχε βυθισμένη από τον 17ο αιώνα η περίφημη υποναυάρχίδα του γαλλικού στόλου "La Therese".

 Το ναυάγιο του πλοίου δεν βρέθηκε έτσι τυχαία, καθώς τη θέση του, υπέδειξε Ηρακλειώτης δύτης στον Κουστώ, πράγμα που δεν αποκλείει κι άλλοι να ήξεραν το σημείο και να είχαν φροντίσει να… επισκεφτούν το "La Therese" νωρίτερα.


Ο πολύ κόσμος ωστόσο τότε έμαθε για την ύπαρξη του περίφημου ναυαγίου των σκελετών, όπως ονομάστηκε εξαιτίας της ανεύρεσης στο εσωτερικό του εκατοντάδων σκελετών.

Από τον εντοπισμό του πέρασαν πολλά χρόνια, μέχρι και το 1987, οπότε ξεκίνησε μια πιο συστηματική έρευνα του (φανταστείτε μέχρι τότε πόσοι αρχαιοκάπηλοι είχαν μεριμνήσει για το γδύσιμο του από πολύτιμα αντικείμενα). 

Η επίσημη έρευνα έφερε στο φως στα εμβλήματα των Γάλλων βασιλέων, κανόνια, αντικείμενα καθημερινής χρήσης του πλοίου, μπάλες κανονιών και φυσικά υπολείμματα σκελετών που εκτιμάται πως ανήκαν σε τουλάχιστον 300 διαφορετικά άτομα.

Ποια είναι όμως η ιστορία αυτούς του πλοίου; Η έρευνα κατέδειξε πως είχε ναυπηγηθεί στη Τουλόν, κάπου μεταξύ του 1662-1665, και αποτελούσε την υποναυαρχίδα του γαλλικού στόλου.

 Είχε μήκος 51 μέτρα, πλάτος 10,5 μέτρα και βύθισμα 4,85 μέτρα ενώ το εκτόπισμα του ήταν  900 τόνοι. Έφερε δεν 58 κανόνια και το πλήρωμα του έφθανε τα 300 άτομα.


Ήλθε στην Κρήτη στις 19 Ιουνίου του 1669, γεμάτο βοήθεια για τους πολιορκημένους από τους Τούρκους, κατοίκους του Χάνδακα. 

Μαζί του η συνολική  γαλλική δύναμη που κατέπλευσε στο νησί ήταν 41 σκάφη, από τα οποία τα 17 μεταφορικά και τα υπόλοιπα ιστιοφόρα πολεμικά και γαλέρες, ενώ το ανθρώπινο δυναμικό τους  έφτανε τους 15.000 άνδρες (πληρώματα) και 8.000 στρατιώτες.

Το "La Therese" φαίνεται ωστόσο  να ήταν το μόνο που βυθίστηκε στη διάρκεια  της επίθεσης, μετά από έκρηξη που σημειώθηκε, (λέγεται πως ήταν τυχαία) στην πυριτιδαποθήκη του. 

Δυστυχώς το περιστατικό αυτό έκανε τους πολιορκημένους να χάσουν το κουράγιο τους και να μην επιχειρήσουν, όπως σχεδίαζαν την έξοδο τους από τα τείχη. Έτσι αναγκάστηκαν να συνθηκολογήσουν με τον εχθρό και να παραδώσουν το Χάνδακα στα χέρια του.


Πέρυσι μάθαμε πως στην έκθεση  «ΟΛΚΑΣ ΙΙ» που διοργανώθηκε από το Ευρωπαϊκό Κέντρο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων και την Εταιρεία Κυπριακών Σπουδών στο Ναυτικό Μουσείο Ελλάδος παρουσιάστηκαν κάποια από τα αντικείμενα που ανασύρθηκαν από το ναυάγιο του «La Thérèse».

Ανάμεσα τους, όπως βλέπετε στις φωτογραφίες, ένα τέλεια διατηρημένο δερμάτινο παπούτσι από το προσωπικό του πλοίου, τμήμα ξύλινης χτένας, σκεύη που φέρουν το οικόσημο Duc de Navaille, αρχηγού των δυνάμεων ξηράς, καθώς και ένας ξύλινος διπλός μακαράς από το πλοίο.

Να σημειώσουμε πως οι Τούρκοι είχαν καταφέρει μετά τη βύθιση του πλοίου, που έγινε σε μικρό βάθος και κοντά στην ακτή, να ανασύρουν και να στείλουν στην Κωνσταντινούπολη πολλά από τα κανόνια του ενώ δύο εξ αυτών φυλάσσονται στο Φρούριο Κούλες, που προ μηνών άνοιξε ξανά τις πύλες του για τους επισκέπτες.


Είναι πάντως απορίας άξιο γιατί εμείς εδώ στην Κρήτη, όπου σημειώθηκε το ναυάγιο να μην έχουμε καν αντικρίσει από κοντά αυτά τα αντικείμενα που ανασύρθηκαν από το πλοίο.

 Δεν λέω καν για μεταφορά τους και μόνιμη έκθεση τους στον τόπο μας, με τον οποίον πλέον ιστορικά έχουν συνδεθεί. Αυτό θα έπρεπε να είναι η φυσιολογική εξέλιξη των πραγμάτων όπως και η ολοκληρωμένη έρευνα στο κουφάρι του «La Thérèse», η οποία επίσης δεν έχει γίνει.

 Αφέθηκε στην τύχη του έρμαιο στα χέρια του κάθε αρχαιοκάπηλου και τη λήθη του χρόνου, σ ένα τόπο που θα μπορούσε λόγω της ιστορίας τους να αποτελεί σημείο αναφοράς για όλη την Ελλάδα. Κι αντί αυτού είναι παράδειγμα προς αποφυγήν, αφού από τους πολύτιμους θησαυρούς, που συχνά πυκνά ανακαλύπτονται στα σπλάχνα του, ελάχιστοι αξιοποιούνται, με την πλειοψηφία τους να θάβεται ξανά ή να σκαλίζεται επιφανειακά και να παραμένει εκεί…σε μια ιδιότυπη αιχμαλωσία δυσκίνητων αρχαιολογικών υπηρεσιών και ενός κράτους πένητα.


Το βίντεο που παρουσιάζουμε,  με τίτλο «Lost Relics of the Sea», αναρτήθηκε από το Robert Max Schwartz στο youtube, και αποτυπώνει την ερευνητική προσπάθεια του Jacques Cousteau ανοικτά του κόλπου του Δερματά και τον εντοπισμό των πρώτων αντικειμένων από το ναυάγιο του «La Thérèse».

Ε.Β

Το Ηράκλειο του 1958 σε σκηνές της ταινίας-σταθμός "Το νησί της σιωπής"

Το, αγνώριστο, Ηράκλειο του 1958 αποτυπώνει σε σκηνές της η ταινία "Το νησί της σιωπής" θυμίζοντας στους παλαιότερους κα...