Παρασκευή, 18 Αυγούστου 2017

Αγία Μυρτιά Παλιανής...η συνέχεια της δεντρολατρείας στην Κρήτη


Η πλέον χαρακτηριστική περίπτωση δεντρολατρείας που διατηρείται εδώ και αιώνες στην Κρήτη αφορά στην Ιερή Μυρτιά της Παλιανής.

Παρότι ως φυτό η Μυρτιά κατατάσσεται στην κατηγορία του θάμνου στη Μονή της Παλιανής η αιωνόβια μυρτιά είναι ένα ολόκληρο δέντρο, το οποίο μάλιστα έχει και δική του ξεχωριστή γιορτή, στις 24 Σεπτεμβρίου, κι όχι στις 15 Αυγούστου οπότε πανηγυρίζει το Μοναστήρι στην αυλή του οποίου βρίσκεται.



Η γιορτή της καθιερώθηκε αυτή την ημερομηνία καθώς λέγεται πως 24 Σεπτεμβρίου ήταν όταν βρέθηκε η εικόνα της Παναγίας της Μυρτιδιώτισσας στον κορμό της, μια εικόνα που η θρησκευτική παράδοση θέλει να είναι ενσωματωμένη ακόμα και σήμερα στα σπλάχνα του δέντρου, μη ορατή για εκείνους που δεν έχουν τη δύναμη και την πίστη να τη δουν.


Ο θρύλος θέλει η περιοχή όπου βρίσκεται η Μονή κατά το παρελθόν να ήταν δασώδης. Κάποιοι έβαλαν φωτιά να κάψουν τα δέντρα και ξαφνικά άκουσαν μια φωνή, τη φωνή της Παναγίας, να τους ζητά να σταματήσουν. Πράγματι έσβησαν τη φωτιά κι ανάμεσα στα βάτα βρήκαν την εικόνα της την οποία διακοσμούσαν κλαδιά μυρτιάς. 

Στο σημείο εκείνο έκαναν προσκυνητάρι και συχνά πήγαιναν εκεί μικρά κορίτσια που τη θύμιαζαν ώσπου μια μέρα τα παιδιά βρέθηκαν μπροστά σε ένα θαύμα. Τα ζωγραφιστά κλαδιά της μυρτιάς έγιναν αληθινά. Τα παιδιά τα φύτεψαν και οι χωρικοί έχτισαν δίπλα μια εκκλησία για να μεταφέρουν την εικόνα. 



Λέγεται πως τρεις φορές την έκλεισαν μέσα στην εκκλησία κι αυτή έφευγε και πήγαινε ξανά στη μυρτιά της  όπου τελικά και την άφησαν.

Την ιστορία μάλιστα αυτή την έχουν φτιάξει σε 14στιχο το οποίο έχει ως εξής:

«Της μυρτιάς η ιστορία θείου δέντρου Παλιανής στιχουργείται εν συντομία δια τον προσκυνητή.
Πριν κτισθή το μοναστήρι όλη τούτη η πλαγία καθώς λέγουν ήτο δάσος και του έδωσαν φωτιά
Όταν έφθασεν η φλόγα σε μια βάτο γηραιά μη μη αδιάκοπα εβόα μια φωνή προστακτικά
Την φωτιά με φόβο σβήνουν περιέργως ερευνούν μια εικόνα διακρίνουν σκύβουν και την προσκυνούν.
Έκαμαν προσκυνητάρι επί τόπου οι χωρικοί την εικόνα πουχε χάρη τοποθέτησαν εκεί
Μέσα σε μυρτιάς κλωνάρια της Παρθένου η μορφή διεκρίνετο ανάρια έτσι είχε ζωγραφισθή.
Του σχολείου τα κοριτσια θυμίαζαν συχνά πυκνά την εικόνα την αγία για να τα καλοφωτά
Θαύμα έκαμε μια μέτα στ αναμάρτητα παιδιά και αληθινά γενήκαν τα ζωγραφιστά κλαδιά 
Μάτσο τότε τα φυτέψαν τα κορίτσια με χαρά τα κλωνάρια περιπλέξαν και φουντώναν θαλερά
Εκκλησία λίγο πιο πέρα έκτισαν οι χωρικοί την εικόνα μεταφέραν αλλά έφευγε από εκεί.
Τρείς φορές την εκλειδώσαν λένε μες στην εκκλησιά την επαύριο βρισκόταν στα κλωνάρια της μυρτιάς
Έδωσε να εννοήσουν πως δεν έπρεπε ξανά την εικόνα να χωρίσουν από τα δικά της τα κλαδιά .
Έτσι βρίσκεται εδώ μέσα στον πολύκλωνο κορμό που ξεφύτρωσε από την ίδια κι είναι δέντρο ιερό.
Θεία χάρι έχει λάβει και γι αυτό κάθε πιστός παίρνει φύλλα ή κλωνάρια για να τα χη φυλακτό».


Ο τεράστιος κορμός και τα κλαδιά της είναι σήμερα γεμάτα τάματα πιστών ενώ στις μικρές κουφάλες μπορεί να παρατηρήσει κανείς διπλωμένα χαρτάκια με προσευχές και ικεσίες ακόμα και παραχωμένες φωτογραφίες, μικρού μεγέθους, ανθρώπων που ενδεχομένως χρειάστηκαν τη βοήθεια της Παναγίας για να αντιμετωπίσουν κάποιο πρόβλημα υγείας.



Είναι ενδεικτικό της ιερότητας που αποδίδεται στην μυρτιά της Παλιανής το ότι όλα τα κλωνάρια της μέχρι εκεί που μπορεί να φθάσει ανθρώπινο χέρι είναι γυμνά από φύλλα καθώς οι πιστοί ερχόμενοι να προσκυνήσουν τη χάρη της, κόβουν και παίρνουν μαζί τους και φύλλα, τα οποία μετατρέπουν σε φυλακτά ή τα καίνε και παίρνουν την ευλογία τους μέσω του καπνού τους.




Στη βάση του δέντρο υπάρχει εικονοστάσι και χώρος για να ανάψει κάποιος κερί με το καντήλι της Ιερής Μυρτιάς να παραμένει άσβεστο. Ακριβώς δίπλα βλέπουμε,  απομεινάρι της πρωτοχριστιανικής βασιλικής του ναού,  τμήμα ενός αρχαίου κιονόκρανου το οποίο μάλιστα χρησιμοποιείται για την απόθεση και ευλογία των άρτων.

Η μυρτιά στην αρχαιότητα

   
Για την ιστορία πάντως να πούμε πως ιερή θεωρούσουν οι έλληνες τη μυρτιά από την αρχαιότητα. Την ονόμαζαν  Μύρτο και την είχαν αφιερώσει στην Πάφιο Αφροδίτη αφού με φύλλα μυρτιάς σκέπασε το γυμνό κορμί της όταν "γεννήθηκε" μέσα από τη θάλασσα.

Η σύγχρονη ονομασία της  προέρχεται από τα ονόματα που είχαν δώσει στο φυτό οι αρχαίοι συγγραφείς Θεόφραστος (μυρρίνη, μύρρινος, μύρτος), Διοσκουρίδης (μυρσίνη) και Πίνδαρος (μυρτίνη).

 Γι αυτούς ήταν σύμβολο της παρθενίας και γι αυτό κατά την τελετή του γάμου οι μελλόνυμφοι φορούσαν στεφάνι από Μυρτιά.
Είναι αξιοσημείωτο πως αν  κρατήσει κανείς το φύλλο της Μυρτιάς απέναντι στο φως θα διαπιστώσει μικρές, πολυάριθμες, διαφανείς κηλίδες μέσα σ΄ αυτό. Πρόκειται για τους αδένες που περιέχουν το αρωματικό αιθέριο έλαιο.

 Για τους αρχαίους Έλληνες όμως οι τρύπες αυτές δεν ήταν παρά τα τσιμπήματα που έκανε από αμηχανία και αγωνία στο φύλλο του φυτού με τη βελόνα της η Φαίδρα, η γυναίκα του βασιλιά της Αθήνας Θησέα. Έβλεπε κρυφά το θετό γιο της Ιππόλυτο να γυμνάζεται, και τον ερωτεύτηκε όμως εκείνος  δεν ανταποκρινόταν στον έρωτά της.

Τότε η  Αφροδίτη τιμώρησε τον ανέραστο Ιππόλυτο  ενώ οι Αθηναίοι κατέταξαν τη μυρτιά στα φυτά του έρωτα και έπλεκαν στεφάνια από τα κλαδιά της που τα πουλούσαν σε μια περιοχή της αρχαίας Αθήνας που είχε ονομαστεί, για το λόγο αυτό, "Μυρρίναι".

Όταν οι αρχαιολόγοι ανασκάπτουν αρχαίους τάφους και βρίσκουν μέσα Μυρτιά τότε ξέρουν πως αυτοί  ανήκουν σε γυναίκες γιατί στην αρχαιότητα χρησιμοποιούσαν οι ελληνίδες τα αρωματικά φύλλα της Μυρτιάς όπως ακριβώς εμείς σήμερα χρησιμοποιούμε το αποσμητικό. Αντίθετα , στους ανδρικούς τάφους βρίσκουν φύλλα ή κλαδιά βελανιδιάς.




Πέμπτη, 17 Αυγούστου 2017

Στους Ασσυρώτους, το χωριό και το σπίτι όπου γεννήθηκε ο Νίκος Καζαντζάκης

Εδώ, σε αυτό το σπίτι ήλθε στον κόσμο ο Νίκος Καζαντζάκης


"Χειμώνας ήτανε και θυμούμαι το γαμπρό μου, τον Ψωμή, που ήρθενε στο χωριό να δει την αμπλά μου τη Μαρία που ήτανε γεννημένη, είχε ντου κάμει αρσενικό κοπέλι, κι ήτανε όλο χαρές. Τα χέρια ντου ήτανε ωσάν τα φτυάρια θεόψυχα μου, με κοντό μανίκι, ξεμπετιασμένος, η στούπα στολισμένη στο μπέτη του απάνω στις τρίχες, τα μάγουλα του κατακκόκινα".

Κάπως έτσι θυμάται ο Νίκος Σκουραδάκης, τις περιγραφές του αδελφού της μάνας του Καζαντζάκη, Ζαχαρία, τη στιγμή που έφθασε ο Καπετάν Μιχάλης στο χωριό για να αντικρύσει πρώτη φορά το νεογέννητο γιό του, Νίκο.

Ο Νίκος Σκουραδάκης διπλα στο εγκαταλελειμμένο σπίτι του μεγάλου συγγραφέα 


Μόνο που στις διηγήσεις και σε ότι υλικό έχει συγκεντρώσει εδώ και χρόνια ο κ Σκουραδάκης, συγγενής και ο ίδιος της μάνας του μεγάλου Κρητικού συγγραφέα, η γέννηση του Νίκου Καζαντζάκη αλλά και τα πρώτα χρόνια της ζωής του δεν τοποθετούνται στην πόλη του Ηρακλείου αλλά στο χωριό Κρυονέρι του Μυλοποτάμου, Ασσυρώτοι όπως ονομάζονταν κατά τον παρελθόν.



Στο φιλόξενο, καταπράσινο και όμορφο Κρυονέρι βρεθήκαμε τυχαία, μετά από παρότρυνση του Ηγουμένου της Μονής της Χαλέπας, στο Μυλοπόταμο, για να δούμε το σπίτι που γεννήθηκε ο Νίκος Καζαντζάκης αλλά και να συναντήσουμε τους συγγενείς του. Ανθρώπους χαμηλών τόνων αλλά πνευματώδεις και με τη σπιρτάδα που διακατείχε και τον ίδιο τον Καζαντζάκη, ανθρώπους που ελπίζουν, κάποια στιγμή, να αναγνωριστεί πως στο χωριό τους είδε το πρώτο φώς της ημέρας ο συγγραφέας που το έργο του αποτελεί κορυφαία συγγραφική εργασία, χιλοδιαβασμένη σε κάθε γωνιά του πλανήτη.


Ο Νίκος Καζαντζάκης με τις αδελφές και τη μητέρα του στο κέντρο


Ο  κ Σκουραδάκης, (επίτιμο μέλος της Διεθνούς Εταιρείας Φίλων Νίκου Καζαντζάκη με τη γιαγιά του να είναι πρώτη εξαδέλφη της γιαγιάς του Καζαντζάκη), η Καλλιόπη Τζεδάκη (ο παππούς της Μιχάλης Χριστοδουλάκης γεννήθηκε σχεδόν την ίδια εποχή και μεγάλωσε μαζί με τον εξάδελφο του ,Νίκο Καζαντζάκη) , ο Νίκος Βερτούδος και η σύζυγος του Ελένη, δραστήρια πρόεδρος του πολιτιστικού συλλόγου της περιοχής, μας άνοιξαν τα σπίτια τους και ξεκλείδωσαν το κουτί των αναμνήσεων τους για να μας μεταφέρουν όλα όσα γνωρίζουν για τα πρώτα χρόνια της ζωής του Νίκου Καζαντζάκη στο Κρυονέρι.



Σύμφωνα λοιπόν με τις περιγραφές του κ Σκουραδάκη, αλλά και όσα διαβάζουμε στο ημερολόγιο που εξέδωσε φέτος ο Πολιτιστικός Σύλλογος Κρυονερίου "ΟΙ ΑΣΣΥΡΩΤΟΙ", το 1840 ο Γεώργιος Χριστοδουλάκης, από το χωριό τους, παντρεύτηκε την Ελένη Ρασούλη από τις Σίσες και έκαναν 12 παιδιά, με το στερνοπούλι του να είναι η Μαργή, η μάνα του συγγραφέα. 

Τα τρία μεγαλύτερα αδέλφια ο Μανωλάκης, ο Αντωνάκης και ο Νικολάκης ήλθαν στη χώρα του Μεγάλου Κάστρου, γύρω στο 1870, για μια καλύτερη ζωή. Αργότερα πήραν κοντά τους και τη Μαργή για να τους μαγειρεύει και να τους πλένει τα ρούχα.

Όμορφη κοπέλα η Μαργή Χριστοδουλάκη ήξερε να υφαίνει στον αργαλειό ενώ τραγουδούσε ταυτόχρονα. Περνώντας έξω από το σπίτι της (Να σημειώσουμε πως το πατρικό της είναι το σπίτι όπου διαμένει σήμερα η Καλλιόπη Τζεδάκη)  ο Καπετάν Μιχάλης με το παρατσούκλι Ψωμής, την άκουσε, την είδε και θέλησε να την κάνει γυναίκα του.

Μια αγριοσυκιά κατοικει πλέον στο αγκαλιασμένο από τον κισσό σπίτι του Νίκου Καζαντζάκη


Τα αδέλφια της αμέσως εναντιώθηκαν σε αυτή την προοπτική γιατί τον θεωρούσαν αγριάνθρωπο και ήξεραν πως η αδελφή τους δεν θα περνούσε καλά μαζί του. Όμως στο τέλος ενέδωσαν, αφού γνώριζαν πως αν δεν του την έδιναν με το καλό θα την έκλεβε ενώ είχαν την κρυφή ελπίδα πως ο γάμος, που έγινε τελικά στις 12 Απριλίου του 1882, θα τον «έστρωνε».

Το σπιτικό του το νέο ζευγάρι το έκανε λίγα μέτρα πιο πάνω από το πατρικό της Μαργής. Σήμερα είναι ένα ερειπωμένο σπίτι, αγκαλισμένο από κισσό, που δυστυχώς λόγω διαφωνιών μεταξύ των κληρονόμων του, δεν έχει ακόμα περιέλθει στην ιδιοκτησία των ανθρώπων του χωριού ώστε να το αξιοποιήσουν.

Προσθήκη λεζάντας Όρθιοι από αριστερά : Ο Νίκος Καζαντζάκης και οι αδελφές του Αναστασία και Ελένη. Στο κέντρο οι γοννείς του Μιχαηλ Καζαντζάκης και Μαρία. Μπροστά τα πρώτα ξαδέλφια τους Άννα Χριστοδουλάκη και Γιώργος Χριστοδουλάκης


Μέσα σε αυτό το μικρό σπιτάκι, υποστηρίζουν οι συγγενείς του Νίκου Καζαντζάκη από το Κρυονέρι, πως ήλθε στον κόσμο ο διάσημος Κρητικός συγγραφέας και μάλιστα με μαμή την Κυριακή Τσαχάκη, στις 18 Φεβρουαρίου του 1883, ημέρα Παρασκευή.

Ο Καπετάν Μιχάλης δεν ήταν παρών στη γέννηση του Νίκου, ήλθε αργότερα στο χωριό με το άλογο του, θεριό σωστό, ξαναμμένος και χαρούμενος που απέκτησε γιό. Μάλιστα ενώ πριν οι πληροφορίες τον ήθελαν να έχει ένα ρήγμα στον έγγαμο βίο του με τη Μαργή, η γέννηση του κανακάρη του ήταν αφορμή για να φτιάξουν και πάλι τη σχέση τους.

Άποψη της θέας από το σπίτι που γεννήθηκε ο Καζαντζάκης

Ο πρωτοξάδελφος του Νίκου Καζαντζάκη, ο Μιχαήλος Χριστοδουλάκης, ο οποίος γεννήθηκε σχεδόν ένα μήνα μετά από αυτόν έλεγε πως με το Νίκο ήταν σωκερίτες και κατακοντής γεννημένοι. Έπιναν το ίδιο γάλα, εκείνος απο τη θεία του τη Μαργή και ο Νίκος από τη μάνα του τη Φωτεινή, φορώντας μάλιστα και τα ίδια κολόπανα. 

Ήταν μαζί μέχρι την πρώτη τάξη του δημοτικού, που την παρακολούθησαν στο σχολείο στα Κλεψίμια, το σημερινό Δοξαρό Μυλοποτάμου. Ο Μιχαήλος θυμόταν επίσης πως κάθε φορά που ερχόταν στο χωριό ο Καπεταν Μιχάλης τους εκράθιε δυο κουλούρια, ένα για το Νίκο κι ένα για εκείνον. Μετά όλη η οικογένεια Καζαντζάκη μετακόμισε στο Ηράκλειο.



Για όλα αυτά, μας επεσήμανε ο κ Σκουραδάκης, έχει αναζητήσει κι έχει βρει στοιχεία που τεκμηριώνουν τις διηγήσεις που άκουγαν από τα στόματα των παππούδων και των γιαγιάδων τους ως προς το που γεννήθηκε ο Νίκος Καζαντζάκης.



Μάλιστα συγγχωριανός τους που ζει στο εξωτερικό έχει διαθέσει ένα σημαντικό χρηματικό ποσό κι έχει ανεγερθεί, χωρίς ακόμα να έχει ολοκληρωθεί, ένας μεγάλος χώρος που προορίζεται να στεγάσει κέντρο πολιτισμού σχετιζόμενο με το Νίκο Καζαντζάκη.

Κι εδώ που τα λέμε το μέρος αυτό πραγματικά είναι από εκείνα που θα περίμενε κανείς να γίνουν η αφορμή ώστε να πάρει τη φλόγα και να γράψει τόσο ωραία κείμενα ο Καζαντζάκης. 

Αν δεν είναι ένας τέτοιος τόπος- όπου ξυπνάς και αντικρίζεις ταυτόχρονα τα Ταλαία Όρη, τον Ψηλορείτη και τα Λευκά Όρη- ο τόπος που φώτισε τα πρώτα χρόνια της ζωής και έγινε δεξαμενή τροφοδότησης με τεράστια έμπνευση για το μεγάλο μας συγγραφέα τότε ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι;  


Τι έγραφε για τη μάνα του ο Καζαντζάκης


«Η μάνα μου ήταν μια Άγια γυναίκα. Πως μπόρεσε πενήντα χρόνια, χωρίς να σπάσει η καρδιά-της, να νιώθει πλάι-της την αναπνοή και το χνότο του λιόντα; …Είχε την υπομονή, την αντοχή και τη γλύκα της γής. Ποτέ δέν είχα δεί τη μητέρα-μου να γελάει· χαμογελούσε μόνο, και τα βαθουλά μαύρα μάτια-της κοίταζαν τους ανθρώπους γεμάτα υπομονή και καλοσύνη. 

Πηγαινόρχουνταν σαν πνέμα αγαθό μέσα στο σπίτι, κι όλα τα πρόφταινε ανέκοπα κι αθόρυβα, σαν νά 'χαν τα χέρια-της μιά καλοπροαίρετη μαγική δύναμη, που κυβερνούσε με καλοσύνη την καθημερινή ανάγκη. Μπορεί και νά 'ναι η νεράιδα, συλλογίζουμουν κοιτάζοντάς-τη σιωπηλά, η νεράιδα που λέν τα παραμύθια, και κινούσε στο παιδικό μυαλό-μου η φαντασία να δουλεύει: μιά νύχτα ο πατέρας-μου, περνώντας απο τον ποταμό, την είδε να χορεύει στο φεγγάρι, χίμηξε, της άρπαξε το κεφαλομάντιλο, κι απο τότε την έφερε σπίτι και την έκαμε γυναίκα-του. 

Κι ολημέρα τώρα πάει κι έρχεται η μάνα μέσα στο σπίτι και ψάχνει νά βρει το κεφαλομάντιλο, να το ρίξει στα μαλλιά-της, να γίνει πάλι νεράιδα και να φύγει. Την κοίταζα να πηγαινόρχεται, ν' ανοίγει τα ντουλάπια και τις κασέλες, να ξεσκεπάζει τα πιθάρια, να σκύβει κάτω απο το κρεβάτι, κι έτρεμα μήν τύχει και βρει το μαγικό κεφαλομάντιλό-της και γίνει άφαντη. Η τρομάρα αυτή βάσταξε χρόνια και λάβωσε βαθιά τη νιογέν­νητη ψυχή-μου· κι ακόμα και σήμερα αποκρατάει μέσα-μου, πιό ανομολόγητη, η τρομάρα ετούτη: παρακολουθώ κάθε αγα­πημένο πρόσωπο, κάθε αγαπημένη ιδέα, με αγωνία, γιατί ξέρω πως ζητάει το κεφαλομάντιλό-της να φύγει.


(Αποσπάσματα από την Αναφορά στο Γκρέκο)

Τετάρτη, 16 Αυγούστου 2017

Το ιερό δέντρο του Αστύρακα στον Αΐμονα που σταματούσε τα ρίγη



Ο Αστύρακας είναι ένα δέντρο, κάποιοι το κατατάσσουν στην κατηγορία του θάμνου, που σύμφωνα με όσα μας λέει ο μύθος κατάγεται από την Κρήτη. Παρότι δεν είναι ένα από τα πιο διαδεδομένα δέντρα στο νησί μας υπάρχει ένα αυτού του είδους που ξεχωρίζει.


Ο λόγος για τον αστύρακα στο χωριό Αίμονας του Μυλοποτάμου, στον οποίον οι πιστοί, κατά το παρελθόν, απέδιδαν ιερές ιδιότητες και τον ενέτασσαν σε μια τελετουργία θεραπείας όσων έπασχαν από ρίγη.

Το πρινάρι που διακρίνεται στο πλάι στο ναό, λένε οι τοπικοί θρύλοι πως είχε επίσης πάρει κάτι από τη δύναμη του Αγίου στην εκκλησία του οποίου έριχνε τον ίσκιο του. Ένας βοσκός από την περιοχή ειχε ανέβει επάνω στο δέντρο για να κοψει κλαδιά για τα ζώα του. Όταν επιχείρησε να κατέβει όμως, κάτι τον εμπόδιζε, μέχρι που έταξε στη χάρη του Άη Γιαννη  έναν μπροσταρότραγο κι έτσι μπόρεσε και πάτησε πάλι στην γη.

Όπως μας περιέγραψαν κάτοικοι της περιοχής, την ημέρα εορτασμού του Αγίου Ιωάννη του Ρηγολόγου, στις 29 Αυγούστου, όσοι είχαν αμαρτήσει και δεν είχαν νηστέψει, με αποτέλεσμα να καταληφθούν από ρίγη, έπρεπε να μεταβούν σε ένα ύψωμα της περιοχής, όπου γινόταν λειτουργία στο ξωκλήσι του Αη Γιαννιού.

Την ώρα της λειτουργίας, και συγκεκριμένα την ώρα που διαβάζονταν το Ευαγγέλιο, έπρεπε έρποντας να περάσουν από την τρύπα που σχημάτιζαν δύο βράχια, κάτω απο την εκκλησία,  ώστε να κρεμάσουν ένα κομμάτι ύφασμα στον αστύρακα που βρισκόταν το τέρμα της διαδρομής τους.

Από αυτή την τρύπα περνούσαν για να φθάσουν στον αστύρακα 

Μετά από αυτό σταματούσαν τα ρίγη και μπορούσαν να επανέλθουν στη φυσιολογική ζωή τους.

 Σήμερα βέβαια αυτή η τελετουργία έχει ξεχαστεί και οι ντόπιοι προφανώς δεν υποφέρουν από ρίγη ώστε να χρειάζεται το πέρασμα από την τρύπα με κατάληξη στον αστύρακα, ωστόσο οι παλιότεροι θυμούνται, από διηγήσεις, το ρόλο που έπαιζε το συγκεκριμένο δέντρο στην ίαση όσων παραβίαζαν τον κανόνα της αυστηρής νηστείας του Αη Γιαννιού του Ρηγολόγου.

Το εσωτερικό του ναού του Αγίου Ιωάννη στον Αίμονα

Κατά τα λοιπά αξίζει ν αναφέρουμε πως ο  Στύραξ ο φαρμακευτικός (styrax officinalis) ή Αστύρακας, ή Αστυράκι, ή Αστρακιά, ή Αγριοκυδωνιά μπορεί να φθάσει σε ύψος τα 6 μέτρα.

Σύμφωνα με τη μυθολογία αυτό το δέντρο, με καταγωγή από την Κρήτη, για πρώτη φορά μετεφυτεύθηκε  εκτός νησιού, στην Αλίαρτο, δίπλα στη λίμνη της Κωπαΐδας, όπου κατέφυγε ο γνωστός για την δικαιοσύνη του Ραδάμανθυς, καταδιωκόμενος από τον αδελφό του Μίνωα.



Ο αστύρακας ανθίζει την άνοιξη  και το ξύλο του θεωρείται  άσηπτο γι αυτό και κατά την αρχαιότητα το χρησιμοποιούσαν για να φτιάξουν βέλη και αλλά είδη  μικροτεχνίας.

Λέγεται πως οι χυμοί του αστύρακα είναι τοξικοί και γι αυτό το λόγο παλιά οι άνθρωποι τους χρησιμοποιούσαν για να ψαρέψουν σε λίμνες και ποταμούς. Έριχναν δηλαδή τους χυμούς στο νερό και τα ψάρια, καβούρια κτλ ψοφούσαν και έβγαιναν στην επιφάνεια, οπότε χωρίς κόπο τα μάζευαν.



Ακόμα από τον κορμό του αστύρακα προέρχεται ένα είδος ρετσινιού που είχε ευρεία χρήση στην αρωματοποιία, ως θυμίαμα αλλά και για μαγεία από μάγους και αλχημιστές, τόσο στην αρχαιότητα όσο και μεταγενέστερα.

 Ο Ηρόδοτος αναφέρεται στο ρετσίνι του αστύρακα, το οποίο βρήκε στην  Αραβία, ως υλικό που έκαιγαν για να διώξουν από τα δέντρα τα «φτερωτά φίδια», ενδεχομένως ως τέτοια να θεωρούνταν τότε οι  ακρίδες.

Ο Ιπποκράτης χρησιμοποίησε το δάκρυ του δέντρου ως  εμμηναγωγό και καθαρτικό της μήτρας  ενώ ο Διοσκουρίδης  το χορηγούσε ως φάρμακο για την ανακούφιση από το βήχα και το άσθμα.


Επί Τουρκοκρατίας έχουμε εξάλλου αρκετές αναφορές για τις  αναλγητικές και θεραπευτικές ιδιότητες του δέντρου . Σήμερα οι μοναχοί  του Αγίου Όρους και άλλων μονών χρησιμοποιούν το κόμμι του αστύρακα  για την παρασκευή αρίστης ποιότητας λιβανιού.

Στις μέρες μας τέλος, η  ρητίνη που λαμβάνεται από τον αστύρακα,  χρησιμοποιείται ως αντισηπτικό, έχει εφαρμογή κατά του βήχα και του άσθματος, κατά της βρογχίτιδας ενώ τα νωπά φύλλα του  θρυμματισμένα λέγεται πως λειτουργούν ως αντίδοτο στο τσίμπημα του φιδιού και στο δηλητήριο του σκορπιού.




Τρίτη, 15 Αυγούστου 2017

Το Πάσχα του καλοκαιριού στην Ιερά Μονή Παλιανής στο Βενεράτο



Πανηγυρίζει σήμερα το Καθολικό της Ιεράς Μονής Παλιανής στο Βενεράτο, καθώς είναι αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου. Πλήθος κόσμου συρρέει από νωρίς το πρωί για να προσκυνήσει και να προσευχηθεί στη χάρη της μια και είναι ένα από τα μοναστήρια που καθε χρόνο, τέτοια ημέρα, συγκεντρώνει το μεγαλύτερο αριθμό πιστών στην Κρήτη.

Πρόκειται για ένα από τα πιο παλιά μοναστήρια στο νησί μας , το οποίο χτίστηκε πάνω στα ερείπια αρχαίου ναού, εικάζεται της Αθηνάς, όπως βεβαιώνουν τα κιονόκρανα που βρίσκονται στον περίβολο της μονής. Ολόκληρο το μοναστηριακό συγκρότημα μάλιστα λέγεται πως δημιουργήθηκε πλησίον την αρχαίας πόλης "Απολλωνία".



Παρότι η ακριβής θέση αυτής της πόλης δεν είναι γνωστή, στις καταγραφές που έχει κάνει ο Καστροφύλακας αλλά και ο Βασιλικάτα γίνεται λόγος για οικισμό με αυτό το όνομα  στην επαρχία Τεμένους, κοντά στην Παλιανή. Έτσι δεν αποκλείεται η Απολλωνία να βρίσκεται πράγματι βορειοανατολικά του Βενεράτου.





Η Ιερά Μονή της Παλιανής λειτουργεί από τους πρώτους αιώνες της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, ενώ ήκμαζε επί Ενετοκρατίας . Επί Τουρκοκρατίας έπεσε θύμα της πρωτοφανούς αγριότητας των Τούρκων, πυρπολήθηκε και από τις 70 μοναχές του σώθηκαν μόνο τρεις.

Ανακαινίστηκε στα τέλη του 19ου αιώνα και ακολούθησε μια νέα περίοδος ακμής. Ξεχωρίζει στον περίβολο της η Αγία Μυρτιά, μια αιωνόβια μυρτιά που βρίσκεται στα νότια του Καθολικού και η οποία εορτάζεται στις 23 Σεπτεμβρίου, καθώς κατά την παράδοση στον κορμό της τέτοια ημέρα είχε βρεθεί η εικόνα της Παναγίας.





Η εκκλησία του μοναστηριού είναι τρίκλιτη βασιλική και μια από τις αρχαιότερες της Κρήτης. 

Γύρω από την εκκλησία υπάρχουν ερείπια αρχαιότερων εκκλησιών της πρώτης και δεύτερης Βυζαντινής περιόδου. 

Διακρίνονται τμήματα από μάρμαρα, κολόνες, κιονόκρανα, σχέδια από γρανίτη κι επιγραφές. 

Τα κλίτη της εκκλησίας διαχωρίζονται με μαρμάρινες κολόνες και κιονόκρανα με διακόσμηση Βυζαντινών παραστάσεων.







Δευτέρα, 14 Αυγούστου 2017

Η ιστορική Μονή του Σωτήρος Χριστού στο Μυλοπόταμο-Εκεί που γαληνεύει η ψυχή γεμίζοντας όμορφες εικόνες



Η απομόνωση της σε ηρεμεί, η θέα της μακριά, μέχρι τη θάλασσα, σε μαγεύει ενώ η ιστορία της δεν μπορεί παρά να σε κάνει να νιώσεις πως βρίσκεσαι σε ένα μοναδικό χώρο. Ο λόγος για τη Μονή Σωτήρος  Χριστού της Χαλέπας στο Μυλοπόταμο.

Είναι ένα  ιστορικό μοναστήρι, το χώμα του οποίου  είναι ποτισμένο με αίμα αγωνιστών, ενώ στις αυλές του έχουν αποτυπωθεί τα χνάρια χιλιάδων ανθρώπων που πήγαν να προσκυνήσουν  τη χάρη του Σωτήρος αλλά και τη Γέννηση του Χριστού, όπου είναι αφιερωμένα τα δύο κλίτη του ναού του.

Ο Ηγούμενος π. Πορφύριος Αουάντ

Ηγούμενος της σήμερα είναι ο Παλαιστίνιος πατήρ Πορφύριος Αουάντ, ο οποίος είναι και ο μοναδικός μοναχός της. 

Τον συναντήσαμε ένα κυριακάτικο μεσημέρι στη Μονή, κάτω από τον παχύ ίσκιο της μουριάς στην αυλή της, και μιλήσαμε μαζί του για την ιστορία του μοναστηριού αλλά και για τις προοπτικές του καθώς οι εργασίες ανάπλασης-ανοικοδόμησης  του χώρου , που την περιβάλει, είναι σε εξέλιξη με προοπτική τα ερείπια να μετατραπούν σε χώρους φιλοξενίας, οργάνωσης εκδηλώσεων αλλά και για την επίσκεψη όσων πιστών και τουριστών βρεθούν στην περιοχή.



Εκείνο που με την πρώτη ματιά προκαλεί εντύπωση είναι πως ο ναός του Μοναστηριού βρίσκεται πίσω από ένα, αφημένο στη μέση, πετρόκτιστο κτίσμα με ψηλές κολώνες, που μοιάζει να τον αγκαλιάζει προστατευτικά. Όπως μας εξήγησε ο π. Πορφύριος, το 1910 ξεκίνησε αυτή η κατασκευή με προοπτική να δημιουργηθεί ένας νέος μεγαλύτερος και εντυπωσιακότερος ναός, γκρεμίζοντας τον προϋπάρχοντα δίκλητο που περικλείονταν στο εσωτερικό του. 



Ωστόσο το 1930 διεκόπη η κατασκευή, όσο κι αν φαίνεται απίστευτο επειδή ο τότε ηγούμενος εστάλη εξορία στη Σαντορίνη γιατί είχε χτυπήσει την καμπάνα πανηγυρίζοντας για τη νίκη που νόμιζε πως πέτυχε το κόμμα που υποστήριζε. Οι πληροφορίες του περί νίκης ήταν λανθασμένες κι έτσι το αντίπαλο κόμμα τον έδιωξε από το μοναστήρι για κάμποσα χρόνια. Έτσι έμεινε ημιτελής ο νέος ναός.

Η μυλόπετρα της φάμπρικας ανάμεσα στα ερείπα του παλιου ελαιοτριβείου 

Γύρω από το μοναστήρι σήμερα υπάρχουν ερειπωμένοι σταύλοι, στέρνες αλλά και μια φάμπρικα με μυλόπετρα για την παραγωγή λαδιού.

Η Ιερά μονή  της Χαλέπας, υψώνεται σε λόφο στον Ανατολικό Μυλοπόταμο, κοντά στα Αγρίδια, τα Τσαχιανά, την Αξό και το Βενί.  Το κτίσματα της, με το νόμο 4684, έχουν κριθεί διατηρητέα, ενώ το 1676 έγινε Σταυροπηγιακή και από τότε υπάγεται απευθείας στο Πατριαρχείο.

Περίτεχνα κατασκευασμένες μαντζαντούρες για τα άλογα

Ο ναός της αποτελεί  δίκλητη βασιλική χωρίς τρούλο. Το ένα κλίτος είναι αφιερωμένο στη Γέννηση του Χριστού, αποτελώντας μάλιστα το μοναδικό ναό που γιορτάζει την ημέρα των Χριστουγέννων στην Κρήτη, και το άλλο στη Μεταμόρφωσή του.

Αν και η χρονολογία ίδρυσης της Μονής παραμένει άγνωστη υπάρχουν σημαντικά ιστορικά στοιχεία που επιβεβαιώνουν την ύπαρξη της από τα μέσα του 16ου αιώνα.  Σε Αρχεία της Βενετίας βρέθηκαν έγγραφα της περιόδου 1555-1625, όπου αναφέρουν θέματα περιουσιακά της Μονής.



Την περίοδο εκείνη το μοναστήρι ήταν γυναικείο και βρισκόταν σε παραπλήσιο σημείο, όπου σήμερα διασώζεται μόνο η εκκλησία της Αγίας Μαρίνας με σημαντικές τοιχογραφίες. Η Μονή μετετράπη σε ανδρική μετά την καταστροφή της από τους κατακτητές της εποχής, οι οποίοι δεν αρκέστηκαν στην ισοπέδωσή της, αλλά κακοποίησαν και τις μοναχές.



Σύμφωνα με έγγραφα, η Μονή Χαλέπας στα τέλη του 15ου αιώνα και στις αρχές του 16ου, είχε αξιόλογη ακίνητη περιουσία, σπίτια μαγαζιά και εργαστήρια, στο Ρέθυμνο και στο Ηράκλειο. Εξίσου σημαντική ήταν και η αγροτική της περιουσία, η οποία ξεκινούσε από την μονή και κατέληγε στη θάλασσα. Σε ιστορικό κείμενο διαβάζουμε ότι είχε 70 μοναχούς, ενώ τα ασημένια της σκεύη ήταν πάνω από 300 οκάδες. 



Η Μονή Χαλέπας, λόγω της γεωγραφικής θέσης που κατείχε και τις ισχυρής οικονομικής της αυτοτέλειας, αποτέλεσε αρκετές φορές σημείο μαχών κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας.

 Το πρώτο σημαντικό πλήγμα το υπέστη το 1821, όταν ο Ασήμ Αγάς προερχόμενος από την Αίγυπτο τη λεηλάτησε. Οι επιθέσεις συνεχίσθηκαν και τα επόμενα χρόνια.



 Στις 30 Αυγούστου του 1822 ο Τούρκος αρχηγός Χασάν πασάς, επικεφαλής 15.000 πολεμιστών, εισέβαλε από τα δυτικά στο λεκανοπέδιο του Μυλοποτάμου και στρατοπέδευσε στο μοναστήρι της Χαλέπας. Στο πέρασμά του από το Ρέθυμνο μέχρι εκεί, δεν είχε συναντήσει κανένα χριστιανό, ακόμα και τα γυναικόπαιδα είχαν αποσυρθεί σε ορεινά σημεία για να αποφύγουν την οργή του. 

Οι Μυλοποταμίτες με αρχηγούς το Χούρδο και τον Ανδράκο τον χτύπησαν ξαφνικά την ώρα που αυτός και οι πολεμιστές του ξεκουραζόταν. 

Μέσα στη σύγχυση οι ζημιές που προκλήθηκαν από τους λιγοστούς Μυλοποταμίτες στο στρατό του Χασάν πασά ήταν αρκετές. Ωστόσο ο πάσας κατάφερε να οργανώσει την άμυνά του. Από τη φλαμούρα, ένα ορεινό όγκο απέναντι από το μοναστήρι, το πυροβολικό του χτυπούσε τους επαναστάτες. 

Οι βλάβες που προκάλεσε στους κρήτες αγωνιστές ήταν ελάχιστες, ενώ με τις κανονιές του ειδοποιήθηκαν και οι υπόλοιποι οπλοφόροι κάτοικοι της περιοχής. Το βράδυ εκείνης της ημέρας έβρισκε τον πασά με πολλές απωλειες στο στράτευμα του και τους Μυλοποταμίτες να θρηνούν το χαμό 25 παλικαριών τους οι οποίοι πολέμησαν γενναία. Μία από τις ξεχωριστές προσωπικότητες της εποχής εκείνης ήταν ο ηγούμενος Νέστωρ Κοκκινάκης ο οποίος διοίκησε τη Μονή για 31 χρόνια.




Η σημαντικότερη όμως χρονιά που το μοναστήρι έπαιξε καθοριστικό ρόλο στον αγώνα κατά του κατακτητή ήταν το 1867. 

Δυο από τους πιο επιφανής τούρκους Πασάδες ο Ομέρ και ο Ρεσίτ με πανίσχυρο στρατό προσπάθησαν να ενώσουν τις δυνάμεις τους και να θέσουν στην απόλυτη κυριαρχία τους το Μυλοπόταμο.

 Όμως γειτονικά της Μονής στη θέση «Αράπη Σπήλιος», οι ντόπιοι αρχηγοί χτυπούσαν την οπισθοφυλακή του Ρεσί και προξενούσαν πανωλεθρία στους Τούρκους. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα ο Ρεσίτ πανικόβλητος να αποσυρθεί στο Πέραμα και να επιχειρήσει με αντιπερισπασμό μαζί με τον Ομέρ πασά να καταλάβει το Μυλοπόταμο, κάτι το οποίο δεν κατέστη δυνατό. Η μάχη αυτή είχε ως αποτέλεσμα οι τουρκικές δυνάμεις να αποτύχουν στο στόχο τους και ο Μυλοπόταμος να περάσει στα χέρια των Ελλήνων.




Κυριακή, 13 Αυγούστου 2017

Στο εσωτερικό του Παλαιοκάστρου στο Ηράκλειο...εικόνες εγκατάλειψης και ντροπής



Αεροφωτογραφία με drone από το Νίκο Κωνσταντάκη

Σίγουρα οι περισσότεροι έχετε κολυμπήσει στα νερά της παραλίας του Παλαιοκάστρου, λίγα χιλιόμετρα έξω από το Ηράκλειο, κι έχετε διακρίνει από την ακτή την επιβλητική οχύρωση πάνω στο βράχο που δεσπόζει στα δεξιά του μικρού κόλπου. Πόσοι όμως διερωτηθήκατε τι υπάρχει πίσω από το τείχος που βλέπετε, ποια είναι η ιστορία του και γιατί χτίστηκε εκεί;

Χαλκογραφία του Παλαιοκάστρου, Dapper, 1688 

Ο  Φλαμανδός γιατρός, εθνολόγος, γεωγράφος και ιστορικός Olfert Dapper στο βιβλίο του «Ακριβής Περιγραφή των Νήσων του Αρχιπελάγους», που εκδόθηκε το 1688, εξηγεί πως πρόκειται για ένα οχυρό που απέχει 3 ή 4 λεύγες δυτικά της πόλης του Χάνδακα χτισμένο πάνω σε ένα ψηλό ακρωτήρι ή καλύτερα πούντα , που ονομαζόταν από τους Ενετούς  Punta della Fraschia (άκρα των Φρασκιών).

Αεροφωτογραφία με drone από το Νίκο Κωνσταντάκη

Σήμερα δυστυχώς το οχυρό αυτό είναι σχεδόν κατεστραμμένο, αφημένο στην τύχη του και βεβηλωμένο από ανεγκέφαλους που νομίζουν πως θα περάσουν στην ιστορία αν αφήσουν το αποτύπωμα τους, με μαύρη μπογιά, πάνω στις πελεκημένες πέτρες του κάστρου, όπως βλέπετε και στις φωτογραφίες του e-storieskritis.blogspot.gr.



 Στο kastra.eu αναφέρεται πως κατά την αρχαιότητα, εικάζεται ότι στο ίδιο σημείο υπήρχε είτε η ακρόπολη της αρχαίας πόλης Κύταιον είτε η πόλη Ελαία. 

Το Παλαιόκαστρο  έφερε αρχικά την ονομασία Malvecino (που σημαίνει «κακός γείτονας») και που, κατά μία εκδοχή, έδωσε το όνομά του σε ολόκληρη την περιοχή. 




Εκεί υπήρχε αρχαία οχύρωση πάνω στην οποία χτίστηκε ένα γενοβέζικο κάστρο στις αρχές του 13ου αιώνα. Ωστόσο οι Ενετοί το ξανάχτισαν στο τέλος του 16ου αιώνα δίνοντας του τη σημερινή του μορφή γι αυτό και το αποκαλούμε ενετικό κάστρο.





Για την ιστορία ν αναφέρουμε πως μετά την κατάλυση του Βυζαντίου το 1204, η Κρήτη παραχωρήθηκε έναντι του συμβολικού ποσού των 1000 αργυρών μάρκων στη Βενετία. 

Οι Ενετοί δεν έσπευσαν στην Κρήτη δίνοντας προτεραιότητα σε άλλες καινούργιες κτήσεις που τις θεωρούσαν πιο αμφισβητούμενες, όπως η Μεθώνη, η Κορώνη και η Κέρκυρα.



Εκμεταλλευόμενος αυτήν τη χαλαρότητα, ο Γενοβέζος τυχοδιώκτης Enrico Pescatore πρόλαβε τους Ενετούς και κατέλαβε την Κρήτη το 1206 με ένα μικρό στόλο από 5 ιστιοφόρα και 24 γαλέρες. Οι Γενοβέζοι είχαν καταφέρει προηγουμένως να διεισδύσουν στα σημεία κλειδιά σαν έμποροι, ενώ είχαν και τη βοήθεια και των Κρητικών.




Ο Πεσκατόρε περιμένοντας την αντίδραση των Ενετών, οργάνωσε χωρίς καθυστέρηση την άμυνα του νησιού και μέσα σε λίγους μήνες έχτισε πολλά κάστρα (γίνεται λόγος, καθ’ υπερβολήν, για 14) ενώ επισκεύασε πολλά άλλα. Ένα από αυτά τα νεόδμητα κάστρα ήταν και το Παλαιόκαστρο, που φαίνεται πως ήταν το αρχηγείο του Πεσκατόρε.




Οι Ενετοί έκαναν το 1207 μια πρώτη προσπάθεια για να πάρουν το νησί. Σε εκείνη την αποτυχημένη εκστρατεία, πιάστηκε αιχμάλωτος ο γιος του Δόγη της Βενετίας, o Renieri Dandolo, ο οποίος πέθανε από εθελοντική ασιτία μέσα στο Παλαιόκαστρο.

 Η Βενετία έστειλε ξανά το στόλο της το 1209. Αυτή τη φορά, κατόρθωσε να πάρει τον έλεγχο ολόκληρου του νησιού μέχρι το 1211. Η επίσημη κατοχύρωση της Κρήτης στη Βενετία έγινε το Μάιο του 1217 με υπογραφή συμφώνου με τη Δημοκρατία της Γένοβας.




Σε εκείνον τον πόλεμο, το τελευταίο σημείο αντίστασης των Γενοβέζων ήταν το Παλαιόκαστρο, το οποίο ο Πεσκατόρε παρέδωσε, εγκαταλείποντας την Κρήτη. Σύμφωνα με μια εκδοχή, ο Πεσκατόρε πληρώθηκε αδρά από τους Ενετούς για να αποφασίσει να φύγει.

Κατά την πρώτη περίοδο της Ενετοκρατίας, το κάστρο έχασε την αξία του και παραμελήθηκε, καθώς η Γαληνοτάτη Δημοκρατία της Βενετίας ήταν τότε θαλασσοκράτειρα και καμιά ναυτική δύναμη δεν ήταν σε θέση να απειλήσει σοβαρά τα παράλια της επικράτειάς της. 

Όταν όμως αυτή η δύναμη άρχισε να εξασθενεί και να απειλείται από την παρουσία των Οθωμανών, το κάστρο απέκτησε ξανά λόγο ύπαρξης.

Την περίοδο 1573-1595 ανοικοδομήθηκαν από τους Ενετούς  πολλά κάστρα σε όλη την Κρήτη, μεταξύ των οποίων και το Παλαιόκαστρο.

 
Οι ανεγκέφαλοι έχουν αφήσει παντού τα αποτυπώματα τους πάνω στα ερείπια του Κάστρου

Οι Ενετοί αντιλήφθηκαν ότι ο δυτικός προμαχώνας του Χάνδακα (του Αγίου Ανδρέα) δεν μπορούσε να αποτρέψει αποτελεσματικά τη διείσδυση των πλοίων στον κόλπο του Φρασκιά και υπήρχε ανάγκη για μια οχυρή θέση στις βραχώδεις δυτικές ακτές του κόλπου για να αποτρέπει την προσόρμιση εχθρικών πλοίων.

 Τότε ελήφθη η απόφαση όχι απλώς για αναστήλωση του Παλαιόκαστρου, αλλά μάλλον για την κατασκευή ενός νέου, πιο ισχυρού φρουρίου, σύμφωνα με τα πρότυπα των νέων οχυρωματικών τεχνικών.



Τα δύο κάστρα του κόλπου είχαν τη δυνατότητα να ελέγχουν όλη την περιοχή, καθώς τα κανόνια του Παλιόκαστρου έφταναν ως τον Αλμυρό και διασταυρώνονταν με τις βολές από τον προμαχώνα του Αγίου Ανδρέα (στα τείχη του Ηρακλείου).

Το έργο υλοποιήθηκε υπό την επίβλεψη του Latino Orsini, ο οποίος είχε προωθήσει πολλές οχυρωματικές βελτιώσεις τόσο στα τείχη του Χάνδακα, όσο και σε άλλα φρούρια .


Το φρούριο άντεξε μέχρι τα τελευταία χρόνια της πολιορκίας του Χάνδακα, που τελικά έπεσε το 1669. Οι Οθωμανοί έσπευσαν να το καταλάβουν γνωρίζοντας το ζωτικό του ρόλο στην άμυνα της περιοχής, όταν πληροφορήθηκαν ότι o στόλος της Βενετίας βρίσκονταν στα Χανιά με προφανή αποστολή να βοηθήσει τη λύση της πολιορκίας του Χάνδακα. 

Έτσι, πριν φθάσει ο εχθρικός στόλος, οι Τούρκοι περικύκλωσαν το Παλαιόκαστρο από στεριά και θάλασσα. Μπροστά στη συντριπτική υπεροχή των επιτιθεμένων, το φρούριο παραδόθηκε γρήγορα. Τότε οι Τούρκοι το κατέστρεψαν, ώστε να μην ξαναχρησιμοποιηθεί από τον εχθρό.
 
Δεν έφταναν οι υπογραφές με σπρέι πάνω στις πέτρες κάποιοι επισκέπτες αφήνουν εκεί και τα σκουπίδια τους 

Η παράδοση του Παλαιόκαστρου αναπτέρωσε το ηθικό των Οθωμανών που πολιορκούσαν χωρίς αποτέλεσμα τον Χάνδακα πάνω από 20 χρόνια και τους διευκόλυνε να εξαπολύσουν την τελική επίθεση για την κατάληψη της πόλης.



Σε ότι αφορά στα δομικά χαρακτηριστικά του κάστρου να πούμε πως το φρούριο, μετά την ενετική ανακατασκευή, είχε τριγωνική μορφή ακολουθώντας τη μορφολογία του βράχου. 

Το τείχος προς τη θάλασσα είναι ανυψωμένο σε  σχέση με τις άλλες πλευρές για να αντισταθμιστεί η απότομη κλίση του βράχου. Επιπλέον, δημιουργήθηκαν τρεις ανισόπεδες «πλατείες» (piazze) προκειμένου το φρούριο να αποκτήσει επίπεδους χώρους. Με αυτές τις δύο σχεδιαστικές παρεμβάσεις αντιμετωπίστηκε η έντονη κλίση της επιφάνειας του βράχου.



Η είσοδος ήταν από το νότο. Η πρόσβαση προς την είσοδο γινόταν με ψηλά σκαλοπάτια που είχαν χαραχθεί πάνω στον βράχο. Η καμαρωτή πύλη οδηγούσε στην κατώτερη πλατεία, η οποία χωριζόταν διαγώνια σε δύο τμήματα από μια σειρά μικρών δωματίων. Σε ένα από αυτά τα οξυκόρυφα δωμάτια, το οποίο διατηρήθηκε σε σχετικά καλή κατάσταση στεγάστηκε το εκκλησάκι που υπάρχει σήμερα στο κάστρο.

Στο βόρειο τμήμα του κατώτερου επιπέδου υπήρχε ευρύχωρο κτίριο με συμπαγείς και ισχυρούς τοίχους. Πιθανόν εκεί ήταν η αποθήκη πυρομαχικών, αν και αυτό δεν είναι πολύ λογικό επειδή εκεί ήταν το πιο ευπρόσβλητο σημείο από τα πυρά των εχθρικών πλοίων

Η θέα πάνω από το Κάστρο

Σε επαφή με αυτό το κτίριο (ΒΔ του τμήματος της κατώτερης πλατείας) χτίστηκε η υδατοδεξαμενή με την πυραμοειδή βάση, η οποία χρησίμευε επίσης και ως ανάλημμα για τη στήριξη του ανώτερου (μεσαίου) επιπέδου. Διάφορα δωμάτια υπήρχαν και στον νότιο τοίχο της κατώτερης πλατείας, ενώ στην ανατολική πλευρά προς τη θάλασσα ανοίγονταν οι πηνιόσχημες επάλξεις του.

Μια λίθινη σκάλα που βρισκόταν στη ΝΔ γωνία της κάτω πλατείας, αμέσως μετά το τέλος της στοάς της εισόδου του φρουρίου, οδηγούσε στο δεύτερο επίπεδο (μέση πλατεία).  Σε αυτό το επίπεδο χτίστηκε μια σειρά δωματίων που ενδεχομένως χρησίμευε για το στρατωνισμό της φρουράς. 

Το σχέδιο δίνει την αίσθηση ότι το επίπεδο αυτό είχε κλίση από τα βόρεια προς τα νότια. Πιθανώς η κλίση της μεσαίας πλατείας λειτουργούσε σαν γέφυρα ανάμεσα στο κάτω και στο άνω επίπεδο.

 Το μονοπάτι πίσω από τους στρατιωτικούς θαλάμους του μεσαίου επιπέδου οδηγούσε στην εκκλησούλα του φρουρίου η οποία βρισκόταν στη βορειοανατολική γωνία του ανωτέρου επιπέδου. Στο υψηλότερο σημείο του βράχου, στην ανατολική πλευρά, βρισκόταν η μια (ίσως η σημαντικότερη) κυκλική σκοπιά (γκουαρντιόλα). Η δεύτερη βρισκόταν στην ΒΑ γωνία του κατώτερου επιπέδου.




Τα τείχη του φρουρίου είχαν κλίση προς τα μέσα, σύμφωνα με τις επιταγές της νέας οχυρωματικής τέχνης της εποχής (για να αντέχουν τις οβίδες). Η τοιχοποιία ακόμη και σήμερα εντυπωσιάζει για την επιμέλεια της στο χτίσιμο των γωνιών του κατώτερου επιπέδου καθώς και των πτυχώσεων της ανατολικής και της νότιας πλευράς .

Στη ΒΑ γωνία βρίσκονται τα ανάγλυφα του φτερωτού λέοντα του Αγίου Μάρκου και των εμβλημάτων αξιωματούχων της εποχής.

Η κατασκευή του φρουρίου φαίνεται ότι υπήρξε πολυδάπανη και κοπιώδης. Εκτός από τις αγγαρείες των ντόπιων που χρησιμοποιήθηκαν στο έργο, στοίχισε στο κεντρικό ταμείο της Βενετίας πολλές χιλιάδες υπέρπυρα. Στην έκθεσή του ο Basilicata αναφέρει ότι στο κάστρο υπήρχαν εφτά κανόνια κανόνια διαφόρων.

Είναι εμφανές ότι το φρούριο ουσιαστικά λειτουργούσε ως μια προέκταση των οχυρώσεων της πόλης του Χάνδακα, για τον έλεγχο του κόλπου των Φρασκιών αλλά και ολόκληρου του ηρακλειώτικου κόλπου.

(Με πληροφορίες από το www.kastra.eu)


Αγία Μυρτιά Παλιανής...η συνέχεια της δεντρολατρείας στην Κρήτη

Η πλέον χαρακτηριστική περίπτωση δεντρολατρείας που διατηρείται εδώ και αιώνες στην Κρήτη αφορά στην Ιερή Μυρτιά της Παλιανής. Παρ...